Dzieci Hagar. Literackie wizerunki Romów/Cyganów. Studia imagologiczne

Książka niniejsza, próbująca zrekonstruować literackie reprezentacje Romów, romską imagologię w jej wersji typowej dla literatur Europy Wschodniej i Środkowo-Wschodniej, chciałaby być - choćby małym - krokiem w kierunku uzupełnienia tzw. Gypsy studies, studiów cieszących się obecnie w humanistyce światowej ogromnym zainteresowaniem, lecz skoncentrowanych głównie na badaniu literatur zachodnich, przede wszystkim angielskiej, hiszpańskiej i niemieckiej.

W Dzieciach Hagar przeplatają się stąd nieustannie dwa wątki. Pierwszy z nich dotyczy studiów nad specyfiką tematu cygańskiego w literaturze polskiej (od końca wieku XVIII do chwili obecnej), drugi - analogicznych badań na materiale literatury rosyjskiej. Ponieważ podział dwudzielny - polsko-rosyjski - sugerowałby znaczącą odmienność ujmowania tematyki cygańskiej w obu literackich dyskursach, zdecydowano się na takie ułożenie poszczególnych części książki, by przykłady romskiej imagologii grupowały się wokół trzech zasadniczych problemów: mitu przestępczego, mitu muzycznego i mitu erotycznego.

Zdemonizowany obraz Cygana jako złodzieja i porywacza dzieci, zniekształcony kliszami orientalizacji wizerunek Cyganki i wyidealizowany, romantyczny obraz Cygana-wolnego muzykanta zdają się realizacjami trzech - chyba najistotniejszych - modeli deformacji, wizji stereotypizujących, nierozłącznie związanych z obserwacją świata społeczności romskiej, naznaczających polskie i rosyjskie świadectwa literackie od czasów najdawniejszych aż po czasy współczesne.