Dokumenty do historii Ligi Narodowej 1893-1906. W setną rocznicę śmierci Zygmunta Miłkowskiego

Oddajemy do rąk Czytelników książkę o działalności organizacji wyjątkowej w polskich dziejach. Liga Narodowa - bo o niej mowa - była największą, a obok Polskiej Partii Socjalistycznej najbardziej wpływową formacją ideowo-polityczną (poniekąd również wychowawczą i społeczną), mobilizującą społeczeństwo polskie do aktywności publicznej, zarazem nietracącą z horyzontu celu najważniejszego - niepodległości.

Polska to wielka rzecz - pisał Stanisław Wyspiański, a za nim powtarzało to wyznanie jak "modlitwę" całe pierwsze pokolenie Narodowych Demokratów - "romantyków ducha, pozytywistów chwili" - zwolenników daleko idących reform społecznych, modernizacji społeczeństwa, uzyskania kolejnych przyczółków narodowej suwerenności, a w przyszłości, być może nieodległej, zrealizowania marzeń i pragnień kolejnych pokoleń polskich patriotów, od insurekcjonistów Naczelnika Tadeusza Kościuszki począwszy, bohaterów Olszynki Grochowskiej, emisariuszy popowstaniowych, po "Wielkich Emigrantów" i uczestników styczniowej irredenty 1863 r.

W myśleniu o "polskich sprawach" pokolenia szlachetnych demokratów z Ligi Polskiej, następnie Ligi Narodowej aktualny pozostawał dylemat: bić się czy nie bić? Jak i którędy do niepodległości? Nadzieje i aspiracje pozostałe po romantycznych uniesieniach - tak przecież bliskich polskiej narodowej duszy - przenikały się z pozytywistyczną pasją pracy dla ludu "tu i teraz". Żarliwe serca chłodził nierzadko realizm, nakazujący mierzyć siły na zamiary w myśl złotej maksymy powtarzanej przez pułkownika Zygmunta Miłkowskiego (Tomasza Teodora Jeża) - "w polityce liczy się przezorność".