Kulturowe aspekty struktury społecznej. Fundamenty. Konstrukcje. Fasady

Struktury społeczne nieustannie poddawane są dynamicznym przeobrażeniom. Obserwujemy je jako fenomen coraz bardziej złożony lub - jak twierdzą niektórzy - rozmyty. O ile w czasach przednowoczesnych ściśle zinstytucjonalizowanych charakter warstw nie pozostawiał złudzeń, co do organizacji grup i kategorii społeczeństwa, o tyle dziś mniej jednoznaczne wydaje się już samo istnienie klas. Popularne stało się stwierdzeni ich zgonu, choć - być może - jest to pogłoska rozpowszechniana nieco przedwcześnie. Niewątpliwej komplikacji zasad organizujących dzisiejsze społeczeństwa nie musi towarzyszyć kompletny zanik podstawowych osi podziałów, choć coraz częściej podnosi się kwestię istnienia społeczeństwa jako wspólnoty społecznej, a co najmniej mówi się o - jak proponują Ulrich Beck czy Zygmunt Bauman - "społeczeństwie zindywidualizowanym".

Opisując kompozycję społeczeństwa socjologowie chętnie sięgają po metafory. Najczęściej stosowane w naszej dyscyplinie zapożyczenia pochodziły z biologii (organicyzm, Durkheimowska morfologia) czy geologii (warstwy, stratyfikacja). W związku ze wspomnianymi wyżej przemianami w życiu społecznym warto zatem poszukać nieco odmiennych wzorów opisu struktury i jej przejawów. Na myśl przychodzi przede wszystkim metafora architektoniczna - stąd tytułowe "fundamenty", "konstrukcje" i "fasady". Konstrukcje można utożsamić z podstawowymi zasadami organizującymi społeczeństwo, fasady z ich emanacją czy korelatami, takimi jak aspiracje, postawy i wzory zachowań, a fundamenty z podstawowymi wartościami, na których zbudowany jest porządek społeczny. Teksty zawarte w niniejszej książce omawiają każdy z tych trzech aspektów struktury społecznej.