Kryzys a pozycja międzynarodowa Zachodu

Kryzys 2008 będzie zapewne uważany za ważną cenzurę w procesie przechodzenia od dominacji Zachodu w świecie do świata bardziej zrównoważonego, a w przyszłości być może zdominowanego przez mocarstwa i cywilizacje niezachodnie. Z tego punktu widzenia krach na nowojorskiej giełdzie w "czarny czwartek" 1929 roku oraz następująca po nim długa depresja zastały Zachód w nieporównywalnie bardziej komfortowej sytuacji. Wprawdzie kryzys był głębszy, lecz wtedy Zachód niepodzielnie dominował nad resztą świata.

Kryzys 2008 roku wzmocnił pozycję reszty świata w stosunku do Zachodu. Trzeba przy tym pamiętać, że owa "reszta" jest nadal dość amorficzna. W wyrazistej opozycji do Zachodu mogą stanąć jedynie Chiny i część krajów Azji Wschodniej. Można mieć przy tym wątpliwości, czy "reszta" lub jakaś jej część stanie się nowym strategicznym aktorem na podobieństwo Zachodu w sensie jego spójności i jednorodności. Jednak przyspieszona wydarzeniami 2008 roku zmiana musi wpłynąć na kształt porządku międzynarodowego.