Cesarz szachinszach

"Cesarz i Szachinszach" należą do najważniejszych utworów w twórczości Ryszarda Kapuścińskiego i niewątpliwych arcydzieł polskiej literatury współczesnej. Napisane na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych funkcjonują czasem jako utwory bliźniacze. Warto jednak zwrócić uwagę na różnice. "Cesarz" jest relacją spójną, dopracowaną w detalach, o wyrafinowanej stylistyce i zwartej konstrukcji. "Szachinszach" tymczasem - choć zewnętrznie odwzorowuje poprzedni model - to rzecz ostentacyjnie fragmentaryczna, napisana stylem o surowej fakturze. W obrazie autokratycznego państwa przedstawionego w "Cesarzu" łatwo rozpoznać Etiopię, gdzie jednoosobowy system władzy stanowił Hajle Sellasje; utwór odczytywano często parabolicznie - jako krytykę reżimu panującego w Polsce. W "Szachinszachu" z kolei Kapuściński analizuje strukturę rewolucji na przykładzie Iranu. We "Wstępie" słynna "dylogia o władzy" ukazana została w perspektywie biografii twórczej Kapuścińskiego. Z jednej strony jako konsekwencja wcześniejszych wyborów pisarza, z drugiej - próba poszerzenia granic reportażu."Cesarza" publikujemy w Bibliotece Narodowej po raz drugi. Poprzednia edycja (BN, I 315), także opracowana przez Beatę Nowacką, ukazała się w roku 2012."«Cesarz» to propozycja nowej formuły reportażu, w której fakt z literaturą tworzą nierozerwalny splot, gdzie spreparowany język i błysk metafory przenoszą zdarzenia realne w sferę uniwersum. To może pierwsza tak zdecydowana aneksja przestrzeni literackiej przez literaturę faktu".ze "Wstępu" Beaty Nowackiej"Zbierałem materiały do normalnego cyklu reportaży, ale jak wróciłem z tym materiałem, poczułem, że już tak nie mogę pisać. Przewroty wojskowe mają mniej więcej ten sam scenariusz. […] Wszystko zaczyna się powtarzać, a ja nie mogę sam siebie powtarzać i opowiadać tego wszystkiego, co przy okazji innych przewrotów. Więc jak pisać?"Ryszard KapuścińskiRyszard Kapuściński (1932-2007) - reportażysta, publicysta, tłumacz, poeta; korespondent Polskiej Agencji Prasowej w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Na przestrzeni lat związany z wieloma czasopismami, m.in. "Sztandarem Młodych", "Polityką", "Kulturą". W latach sześćdziesiątych obserwował wyzwalanie się ludów afrykańskich spod dominacji kolonizatorów, a następnie ich bratobójcze wojny o kształt nowych państw. Tekstom pisanym w Ameryce Łacińskiej nadawał uniwersalny wymiar, przedstawiając człowieka zderzającego się z instytucjonalnym złem. Jego najważniejsza dylogia, składająca się z "Cesarza" i "Szachinszacha", ukazuje upadek dwóch autokratów w krajach Trzeciego Świata. Angielski przekład "Cesarza" recenzowały przychylnie takie sławy literatury światowej, jak Salman Rushdie, Susan Sontag, John Updike i Tom Wolf. Kapuściński to mistrz kilku pokoleń polskich reportażystów i jeden z najbardziej znanych i najczęściej wydawanych pisarzy polskich na świecie.