Czym jest historia dla życia

Pytania o wolność prowokuje zarówno ocena roli historii i jej praw, jej działania "dla życia", jak i diagnoza stopnia uwikłania w opresyjny porządek społeczny, instytucjonalny, w siec´ władzy, w przestrzenie dyskursów funkcjonujących w życiu społecznym. Odpowiedzi na te pytania, wpisane w "literaturę krytyczną", bynajmniej nie okazują się optymistyczne. Każą zadać - za Hannah Arendt - pytanie kolejne: czy wolna wola nie jest "tylko iluzja?, fantomem zrodzonym przez nasza? świadomość, rodzajem złudzenia, które należy do samej struktury świadomości"? A może - jak sądzili Hobbes i Schopenhauer - nie należy zaprzeczać "istnieniu woli, a jedynie temu, że jest ona wolna"?