Pożary i zgliszcza

Pożary i zgliszcza to powieść na tle powstania styczniowego. Tego samego powstania, w wyniku którego rodzina Rodziewiczów straciła skonfiskowany majątek, a rodzice Marii trafili na Syberię. Powstanie to niewątpliwie było najbardziej traumatycznym przeżyciem, które ukształtowało przyszłą pisarkę. Bohaterem Pożarów i zgliszcz jest jeden z braci Świdów, człowiek niezłomnego charakteru, hardy, niezależny i prawy, acz porywczy. Podły sąsiad oskarża go nieuczciwie, ale skutecznie, o podpalenie zabudowań majątku, w wyniku czego chłopak traci miłość rodziców i na wiele lat znika z okolicy. Wezwany przez rząd narodowy do udziału w powstaniu, w pierwszej chwili odmawia, uznając ten zryw narodowy za źle przygotowany i groźny dla Polski. Słucha jednak głosu jedynego człowieka, któremu wierzy bezgranicznie, ukochanej kobiecie, i angażuje się w z góry przegraną sprawę. Los i charakter czynią zeń bohatera. Opowieść nie kończy się jednak na upadku powstania. Autorka opisuje katorgę zesłanych na Sybir oraz los tych, którym udało się uciec do Ameryki. Rodziewiczówna z całą bezwzględnością przedstawia całą paletę postaw ludzkich od tych najszlachetniejszych, po najpodlejsze. Krytyczna ocena działań splata się z bezgranicznym patriotyzmem. Pożary i zgliszcza to przejmująca powieść o tragicznym losie Polaków, którzy podejmują kolejne zrywy w walce o niepodległość, choć wiedzą, że koszt powstania będzie okrutny.