EBOOK W poszukiwaniu pewności prawa. Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych w tradycji prawa

W tradycji prawa anglosaskiego instytucja wiążącego precedensu sądowego jest traktowana jako czynnik zwiększający poziom przewidywalności orzeczeń sądowych. Stanowisko to może prima facie wydawać się zaskakujące z perspektywy prawnika wykształconego w Europie kontynentalnej. W klasycznym pozytywistycznym paradygmacie prawniczym przyjętym w kontynentalnej kulturze prawnej instytucja wiążącego precedensu sądowego była traktowana z rezerwą, której znamiennym przykładem jest określenie superstition du cas, wykorzystywane w literaturze francuskiej do nazwania anglosaskiej zasady stare decisis. W prawie Europy kontynentalnej nowoczesna idea ius certum była utożsamiana z projektem kodyfikacji i założeniem, że prawo powinno być tworzone przez działającego racjonalnie legislatora, który miał zapewnić jego jednolity, spójny, zupełny i wewnętrznie niesprzeczny charakter. Normy zawarte w aktach legislacyjnych miały stanowić przesłankę niezawodnych wnioskowań sylogistycznych.

O ile w jurysprudencji Europy kontynentalnej jest raczej akcentowany problem prawotwórczego charakteru rozstrzygnięcia sądowego w sprawie, dla której brak precedensu - czyli w przypadku, który w prawie anglosaskim jest określany mianem case of first impression - o tyle w prawie anglosaskim dużo większy nacisk kładziony jest na to, że w kolejnych rozpatrywanych sprawach reguły precedensowe stanowią ograniczenie arbitralności sędziowskiej.

Autor książki podejmuje próbę określenia zależności między rozwojem sposobu pojmowania pewności prawa na przestrzeni dziejów prawa anglosaskiego a procesem kształtowania się w tym systemie wiążącej zasady stare decisis.
wprowadzenie                       13
rozdział wstępny. podstawowe pojęcia: precedens
i przewidywalność orzeczeń sądowych         27
Rozumienie i typologia precedensu sądowego        27
Uzasadnienia orzeczeń sądowych w Anglii i w Stanach
Zjednoczonych                     37
Judicial opinion a uzasadnienie orzeczenia sądowego     41
Precedens a inne źródła prawa               44
Przewidywalność orzeczeń sądowych a wieloznaczność
terminu "pewność prawa"                46
Pozostałe zagadnienia terminologiczne          56
Normy prawne a reguły i zasady w terminologii
anglosaskiej                     56
Rozumienie pojęcia "sąd" w common law a terminologia
przyjmowana w polskich naukach prawnych      57
Przewidywalność orzeczeń sądowych a wiążąca zasada
precedensu w polskiej doktrynie prawa           58
rozdział 1. precedens a przewidywalność orzeczeń
sądowych w średniowiecznym i wczesnonowożytnym
common law                     65
Uwagi wstępne                     65
Filozoficzne uwarunkowania ujęcia idei pewności prawa
w średniowiecznym i wczesnonowożytnym common law   66
Arystotelesowska systematyzacja wiedzy a problem
pewności poznania. Rozum praktyczny a rozum teoretyczny 66
Pewność prawa w filozofii św. Tomasza z Akwinu    70
Postulat traktowania podobnych spraw w sposób podobny na
gruncie myśli arystotelesowsko-tomistycznej         77
Precedens i przewidywalność orzeczeń sądowych
w prawie średniowiecznej Anglii              78
Problem przewidywalności orzeczeń sądowych w myśli
angielskich prawników doby średniowiecza       78
Orzeczenia sądowe jako źródło prawa w średniowiecznej
Anglii                       96
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w prawie angielskim od połowy XVI do końca XVIII w.    119
Prawo jako akumulacja doświadczenia zgromadzonego
przez stulecia. Koncepcja prawa w common law XVII w.  121
Precedens w poglądach czołowych przedstawicieli XVII-
-wiecznego common law. Teoria deklaratoryjna. Pewność
prawa a arbitralność decyzji suwerena         136
Precedens i przewidywalność orzeczeń sądowych
w poglądach angielskich prawników XVIII w.      148
Zasada precedensu w orzecznictwie sądów angielskich od
XVI do XVIII w.                   160
Wnioski                        178
Znaczenie przewidywalności orzeczeń sądowych
w przednowoczesnym common law. Prawo jako
arystotelesowska nauka praktyczna          178
Rozwój instytucji precedensu sądowego
w przednowoczesnym common law           182
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych    186
rozdział 2. precedens a przewidywalność orzeczeń
sądowych w nowoczesnym common law        189
Uwagi wstępne                      189
Podstawy nowoczesnej anglosaskiej koncepcji precedensu
sądowego oraz nowoczesnego modelu przewidywalności
orzeczeń sądowych w zakresie filozofii prawa, filozofii polityki
oraz filozofii nauki                    190
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w poglądach Franciszka Bacona            203
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w poglądach Tomasza Hobbesa            210
Pozytywistyczna koncepcja precedensu i przewidywalności
orzeczeń sądowych w myśli angielskich prawników końca
XVIII i XIX w.                     216
Przewidywalność orzeczeń sądowych a instytucja
formalnie wiążącego precedensu w pracach Jeremy'ego
Benthama                      220
John Austin i pozytywistyczna koncepcja precedensu jako
"określonego źródła prawa"              233
Nauka prawa precedensowego. Konceptualizacja
nowoczesnego modelu formalnie wiążącego
precedensu sądowego jako instytucji mającej zapewnić
przewidywalność orzeczeń sądowych          244
Kształtowanie się nowoczesnej instytucji precedensu
w angielskim prawie od początku XIX w. do orzeczenia
w sprawie London Tramways i ostatecznego związania
angielskiej Izby Lordów regułami zawartymi w jej
wcześniejszych orzeczeniach               257
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych w Stanach
Zjednoczonych od przyjęcia Konstytucji do końca XIX w.   270
Precedens w Stanach Zjednoczonych w okresie przed
wybuchem wojny secesyjnej. Odmienności w stosunku
do angielskiego common law w zakresie znaczenia
przypisywanego przewidywalności orzeczeń sądowych  279
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w Stanach Zjednoczonych po wojnie secesyjnej      296
Wnioski                         307
Nowoczesna koncepcja nauki prawa a postulat
zapewnienia przewidywalności orzeczeń sądowych    307
Nowoczesne ujęcie stare decisis jako reguły prawnej
a postulat zapewnienia przewidywalności orzeczeń
sądowych                      309
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w Stanach Zjednoczonych od uzyskania niepodległości
do końca XIX w. Odrębności w stosunku do modelu
angielskiego                    314
rozdział 3. precedens a przewidywalność orzeczeń
sądowych w prawie angielskim i amerykańskim
pierwszych dekad XX w                 317
Uwagi wstępne                      317
Podłoże poglądów przedstawicieli anglosaskiej teorii prawa
przełomu XIX i XX w. dotyczących przewidywalności
orzeczeń sądowych i precedensu w zakresie myśli społeczno-
-politycznej oraz filozofii                 319
Społeczny i polityczny kontekst nowych nurtów
w amerykańskiej jurysprudencji            320
Przewidywalność orzeczeń sądowych i precedens w poglądach
oraz orzecznictwie prekursorów amerykańskiej jurysprudencji
socjologicznej i realizmu prawniczego            330
Precedens i przewidywalność orzeczeń sądowych
w poglądach i orzecznictwie Olivera Wendella Holmesa 331
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w amerykańskiej jurysprudencji socjologicznej       343
Precedens a przewidywalność orzeczeń sądowych
w jurysprudencji socjologicznej Roscoe Pounda. Prawo
w służbie postępu społecznego