EBOOK Praktyka edukacyjna w warunkach zmiany kulturowej

Jest to praca o społecznej praktyce edukacyjnej, w której nie można oddzielić teorii od praktyki (a tym bardziej nie można przeciwstawiać sobie poznania i działania), obejmującej ogół oddziaływań służących formowaniu się zdolności życiowych człowieka (…). Szczególną uwagę przywiązuję do odkrycia i ujawnienia (opisania, wyjaśnienia i zinterpretowania) tych uwarunkowań i skutków zmian edukacyjnych, które mają swoje zakorzenienie w zmianach kulturowych (zaistniałych w Polsce w XX wieku).



T. Hejnicka-Bezwińska - ze Wstępu

Autorka dokonała świetnej syntezy wiedzy o faktach i wydarzeniach historycznych, które były kluczowe dla procesów edukacyjnych i polityk oświatowych w zmieniających się ustrojach i rządach, wyprowadzając syntetyczne wnioski o także prospektywnym znaczeniu. Po raz kolejny, bo już w jednej ze swoich wcześniejszych rozpraw tego dokonała, mamy do czynienia z wywabianiem białych plam w polskiej historii oświaty i wychowania. Ogromnie to cenię, gdyż młodsze pokolenie zostało - w wyniku rynkowych reform - pozbawione konieczności i wartości uczenia się historii własnego kraju i narodu. W tym przypadku jestem pewien, że adepci studiów nauczycielskich i pedagogicznych dostaną "soczysty owoc" prawdy o niszczeniu przez rządzących polskiej tożsamości, kultury, elit, z wykorzystaniem także do tych celów systemu szkolnego i polityki oświatowej.



Z recenzji prof. dr. hab. Bogusława Śliwerskiego

O autorce

Prof. dr hab. Teresa Hejnicka-Bezwińska, pedagog i filolog; badacz o bogatym dorobku naukowym z zakresu: historii pedagogiki i praktyki edukacyjnej XX wieku, polityki oświatowej, pedagogiki ogólnej, juwentologii. Najważniejsze prace: W poszukiwaniu tożsamości pedagogiki. Świadomość teoretyczno-metodologiczna pedagogiki polskiej. Geneza i stan (1989), Orientacje życiowe młodzieży (1991), Edukacja - kształcenie - pedagogika. Fenomen pewnego stereotypu (1995), Zarys historii wychowania (1944-1989)(oświata i pedagogika pomiędzy dwoma kryzysami (1996), O zmianach w edukacji. Konteksty, zagrożenia i możliwości (2000), Pedagogika ogólna (2008). Zainteresowania związane z dyskursami edukacyjnymi i dyskursami o edukacji, wytwarzaniem wiedzy o edukacji i dyrektyw praktycznego działania edukacyjnego znalazły najpełniejsze odzwierciedlenie w ponad 10 pracach zbiorowych, będących dorobkiem Zespołu Pedagogiki Ogólnej przy KNP PAN, któremu T. Hejnicka-Bezwińska przewodniczyła w latach 1999-2014.
Wstęp     13

Rozdział 1. Ramy teoretyczno-metodologiczne narracji o praktyce edukacyjnej XX wieku     25

1.1. Wprowadzenie      25
1.2. Badanie kultury     27
1.3. Model badań społecznej praktyki edukacyjnej w przestrzeni kulturowej    30
1.4. Transgresja historyczna jako teoretyczny kontekst badań nad społeczną praktyką edukacyjną   33
1.5. Narracja jako forma wypowiedzi     37
1.5.1. Kontekst filozoficzno-teoretyczny zainteresowania się narracjami w naukach humanistycznych  41
1.5.2. "Narratologia" jako dziedzina współczesnych badań kultury 42
1.5.3. Wykorzystanie wiedzy o narracjach w badaniach nad edukacją    43
1.5.4. Narracje historyczne w naukach humanistycznych    45
1.6. Założenia konstytuujące formę, strukturę i treść narracji    47
1.7. Podsumowanie. Czym jest prezentowany tekst kulturowy?    52

Rozdział 2. Druga Rzeczpospolita (1918-1939)  57

2.1. Wprowadzenie      57
2.2. Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne związane
z powstawaniem państwa oraz budowaniem struktur administracyjnych II RP     58
2.3. Problemy związane z budowaniem i funkcjonowaniem systemu oświatowego   65
2.3.1. Lata 1921-1932   65
2.3.1.1. Kształcenie nauczycieli   69
2.3.1.2. Sieć szkolna    71
2.3.2. Reforma oświatowa 1932 roku - ustawa Jędrzejewiczowska 72
2.4. Problemy kształcenia na poziomie wyższym   74
2.4.1. Powstawanie instytucji kształcenia na poziomie wyższym 75
2.4.2. Włączenie kształcenia nauczycieli w struktury akademickie 78
2.5. Najważniejsze problemy rozwiązywane przez II RP za pomocą instytucji edukacyjnych     84
2.5.1. Likwidacja analfabetyzmu     85
2.5.2. Zmiana struktury społecznej   85
2.5.3. Budowanie tożsamości narodowej, państwowej i społecznej    87
2.6. Kontekst kulturowy zmian w praktyce edukacyjnej   89
2.6.1. Najważniejsze idee epoki nowoczesnej w Europie Zachodniej i reformy oświatowe z nimi związane    90
2.6.1.1. Kształtowanie się Europy jako wspólnoty kulturowej    90
2.6.1.2. Najważniejsze idee Europy Zachodniej w epoce nowoczesnej 92
2.6.2. Praktyka oświatowa niektórych krajów Europy od XVIII wieku      98
2.6.2.1. Praktyka oświatowa Francji    99
2.6.2.2. Praktyka oświatowa w państwach, do których włączone zostały ziemie polskie w wyniku zaborów     101
2.6.3. Wzorce osobowe możliwe do zaakceptowania w II RP  109
2.6.3.1. "Człowiek zabawy" jako wzór kultury szlacheckiej 111
2.6.3.2. "Człowiek pracy" jako wzór kultury chłopskiej  113
2.6.3.3. "Człowiek dobrze wychowany" jako wzór kultury inteligenckiej   115
2.7. Odpowiedź pedagogiki polskiej na wyzwania przełomu XIX i XX wieku   119
2.7.1. Uniwersytet Lwowski - inicjatywy profesora Kazimierza Twardowskiego      120
2.7.2. Uniwersytet Jagielloński - inicjatywy profesora Władysława Heinricha  130
2.7.3. Nurt pedologiczny w Polsce    132
2.7.4. Popularyzacja wiedzy o edukacji. Kongresy pedagogiczne i czasopisma   139
2.8. Podsumowanie. Logika zmian w praktyce edukacyjnej II RP    143

Rozdział 3. Między Drugą Rzeczpospolitą a Polską Rzeczpospolitą Ludową (1939-1952)     153

3.1. Wprowadzenie     153
3.2. Polska w warunkach utraty niepodległości i zagrożenia dwoma totalitaryzmami     154
3.3. Polityka oświatowa na ziemiach polskich po ich włączeniu do III Rzeszy i ZSRR   158
3.3.1. Polityka oświatowa na ziemiach włączonych bezpośrednio do III Rzeszy   158
3.3.2. Polityka oświatowa w Generalnym Gubernatorstwie   159
3.3.3. Polityka oświatowa na ziemiach włączonych bezpośrednio do ZSRR     161
3.4. Polska w konspiracji   164
3.4.1. Tajne szkolnictwo ogólnokształcące    165
3.4.2. Szkolnictwo wyższe    166
3.5. Tryumf Wielkiego Przymierza a sprawa Polski na arenie międzynarodowej    168
3.5.1. Polska w strefie wpływów ZSRR  170
3.5.2. Program przejęcia władzy w Polsce    171
3.5.2.1. Likwidacja struktur Polskiego Państwa Podziemnego   172
3.5.2.2. Likwidacja własności prywatnej środków produkcji     173
3.5.2.3. Stworzenie bardzo rozbudowanego aparatu przymusu (kontroli, inwigilacji, represji i terroru)  173
3.5.2.4. Legitymizacja nowej władzy    174
3.6. Tworzenie warunków do przeprowadzenia "wielkiej zmiany kulturowej"   176
3.6.1. Totalitaryzm komunistyczny   176
3.6.2. Proces i program sowietyzacji   181
3.6.3. Fenomen sowietyzacji   182
3.6.4. Cele i zadania związane z uruchomieniem "ofensywy ideologicznej"   184
3.7. Ofensywa ideologiczna w Polsce    186
3.7.1. Kierunek zmian w dziedzinie języka   191
3.7.2. Kierunek zmian w nauce     195
3.7.3. Kierunek zmian w literaturze i innych sztukach - socrealizm    202
3.7.4. Kierunek zmian w relacjach między państwem a Kościołem    211
3.8. Podsumowanie. Logika zmian w praktyce edukacyjnej w latach wielkiej zmiany polityczno-kulturowej 216

Rozdział 4. Polska Rzeczpospolita Ludowa (1952-1989)    220

4.1. Wprowadzenie     220
4.2. Bilans strat - diagnoza stanu  221
4.3. Lata 1944-1956     224
4.3.1. Zmiany w systemie oświatowym (ogólnokształcącym)  225
4.3.1.1. Tworzenie administracji oświatowej    227
4.3.1.2. Przygotowania do reformy oświatowej   229
4.3.1.3. Najważniejsze dekrety dotyczące organizacji szkolnictwa w latach 1944-1948  236
4.3.1.4. Przygotowania do przeprowadzenia ofensywy ideologicznej w systemie oświaty 240
4.3.1.5. Akcja likwidacji analfabetyzmu  242
4.3.1.6. Zmiany w obszarze ideałów i celów edukacyjnych   247
4.3.1.7. Reforma progr