EBOOK Zawód psycholog. Rozdział 3
Opis
Źródła zasad etycznych w zawodzie psychologa
ROZDZIAŁ 3 Z PUBLIKACJI PT. "ZAWÓD PSYCHOLOG" AUTOR DOROTA BEDNAREK. Niezależnie od charakteru i obszaru działalności wspólna dla psychologów jest szczególna natura więzi z podmiotem oddziaływań i wynikające z niej zobowiązania etyczne. Książka porządkuje wiedzę dotyczącą: - kontekstu prawnego wykonywania zawodu psychologa - obowiązujących zasad i standardów etycznych oraz sposobów ich realizacji. Psychologowie praktycy oraz studenci psychologii zyskają dzięki tej książce możliwość pogłębionego zrozumienia etycznego wymiaru pracy psychologa, a także odnajdą w niej wyczerpujący zbiór zasad do zastosowania w codziennej pracy.
Podziękowania 13
Wstęp 15
1. Zawód psychologa w świetle prawa 19
1.1. Prawna definicja zawodu psychologa 19
1.2. Psycholog jako zawód zaufania publicznego 20
1.2.1. Prawne koncepcje zawodu zaufania publicznego i zawodu regulowanego 20
1.2.2. Zawody zaufania publicznego w świadomości współczesnych Polaków 26
1.3. Samorząd zawodowy i inne organizacje zawodowe 27
1.3.1. Regulacje prawne i organizacje zawodowe psychologów w innych krajach 27
1.3.2. Sytuacja prawna innych zawodów zaufania publicznego w Polsce 30
1.3.3. Samorząd zawodowy psychologów w Polsce 33
1.3.4. Zrzeszenia psychologów w Polsce 33
1.3.5. Międzynarodowe zrzeszenia psychologów 36
1.4. Prawo do wykonywania zawodu psychologa 38
1.4.1. Prawo do wykonywania zawodu psychologa w zapisie ustawy 38
1.4.2. Faktyczne prawo do wykonywania zawodu psychologa 39
1.4.3. Konsekwencje niejasności prawnych w regulacji zawodu psychologa i losy ustawy 48
2. Odpowiedzialność w zawodzie psychologa 57
2.1. Rodzaje odpowiedzialności psychologów w praktyce zawodowej 57
2.1.1. Odpowiedzialność karna 57
2.1.2. Odpowiedzialność cywilna 59
2.1.3. Odpowiedzialność dyscyplinarna 60
2.2. Prawa klienta/pacjenta w kontekście odpowiedzialności zawodowej psychologa 66
3. Źródła zasad etycznych w zawodzie psychologa 71
3.1. Etyka filozoficzna a etyka stosowana 71
3.2. Kodeksy etyki różnych zawodów 75
3.3. Etyka zawodowa w zawodzie psychologa 77
3.3.1. Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 78
3.3.2. Zasady etyczne psychologa i kodeks postępowania Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego 80
3.4. Zasady etyczne a regulacje prawne 81
3.4.1. Konflikt zasad etycznych i przepisów prawa 82
3.4.2. Konflikt zasad etycznych i wymogów organizacji 82
3.4.3. Absolutny zakaz łamania praw człowieka 83
3.5. Kontrowersje wokół kodeksów etyki 83
3.6. Jak rozstrzygać wątpliwości etyczne? 85
4. Podstawowe zasady etyczne w pracy psychologa 89
4.1. Zasada A: Działanie dla dobra i nieszkodzenie 91
4.2. Zasada B: Wierność i odpowiedzialność 94
4.3. Zasada C: Uczciwość i prawość 115
4.4. Zasada D: Sprawiedliwość 117
4.5. Zasada E: Szacunek dla ludzkich praw i ludzkiej godności 118
5. Tajemnica zawodowa 125
5.1. Pojęcie tajemnicy zawodowej 125
5.2. Tajemnica w zawodzie psychologa - podstawy prawne 126
5.3. Jak długo obowiązuje tajemnica zawodowa? 127
5.4. Ograniczenia tajemnicy zawodowej w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia 128
5.5. Tajemnica zawodowa a obowiązki społeczne i prawne obywateli 130
5.5.1. Poufność w kontekście informacji o przestępstwach 130
5.5.2. Możliwość zwolnienia z tajemnicy zawodowej w procesie karnym 132
5.5.3. Obowiązek dochowania tajemnicy w sądowym postępowaniu cywilnym lub rodzinnym 134
5.5.4. Obszary wymagające dopracowania standardów: ofiary przemocy 135
5.6. Poufność w kontekście pacjentów z zaburzeniami psychicznymi 140
5.7. Zagrożenie poufności w kontekście terapii grupowej lub terapii par oraz w usługach na odległość 141
5.8. Ograniczenia poufności w usługach na zlecenie strony trzeciej 142
5.9. Tajemnica w pracy biegłego sądowego 142
5.10. Ujawnienie informacji w celach dydaktycznych 144
5.11. Ujawnienie informacji w celu uzyskania konsultacji 145
5.12. Ujawnienie informacji poufnej na życzenie klienta 145
5.13. Dokumentacja: poufność, czas i sposób przechowywania 146
5.13.1. Regulacje prawne związane z dokumentacją w Polsce 146
5.13.2. Dokumentacja medyczna i dokumentacja psychologiczna w kontekście świadczeń medycznych 156
5.13.3. Rodzaje dokumentacji psychologicznej i jej zabezpieczenie 158
5.13.4. Sposób przechowywania dokumentacji psychologicznej 165
5.13.5. Okres przechowywania dokumentacji psychologicznej 166
6. Świadoma zgoda na usługę psychologiczną 173
6.1. Prawo klienta do dobrowolnego i świadomego korzystania z usług psychologicznych 173
6.1.1. Zgoda na przetwarzanie danych osobowych 174
6.1.2. Zgoda na usługę psychologiczną osób z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych 174
6.1.3. Usługa psychologiczna bez zgody 175
6.2. Informacje niezbędne do podjęcia świadomej zgody 181
6.2.1. Rzetelna informacja o kwalifikacjach psychologa 182
6.2.2. Rzetelna informacja o metodzie pracy i jej alternatywach 182
6.2.3. Rzetelna informacja o poufności i jej ograniczeniach 183
6.2.4. Uzgodnienie celu, zakresu i sposobu realizacji usługi 183
6.2.5. Rzetelna informacja o prawach klienta 184
6.3. Uzgodnienie praktycznych aspektów usługi 186
6.3.1. Konflikt interesów i różnorodność ról 186
6.3.2. Odpłatność 186
6.3.3. Wymiar czasowy 187
7. Standardy etyczne w diagnozie psychologicznej 189
7.1. Opinia psychologiczna na podstawie badania diagnostycznego 189
7.2. Zasady ogólne etycznego postępowania diagnostycznego 190
7.3. Podmiotowe traktowanie klienta 190
7.3.1. Minimalizacja wtargnięcia 191
7.3.2. Diagnoza a badania naukowe 191
7.4. Zapewnienie optymalnego funkcjonowania klienta 192
7.5. Dobór narzędzi diagnostycznych 193
7.5.1. Odpowiedzialne rozróżnienie między diagnozą psychologiczną a badaniem testowym 193
7.5.2. Kontrowersje wokół technik projekcyjnych 195
7.5.3. Prawo do stosowania narzędzia diagnostycznego 196
7.5.4. Kwalifikacje użytkownika narzędzi diagnostycznych 198
7.6. Przedstawienie wniosków diagnostycznych 199
7.6.1. Pisemna opinia, orzeczenie, raport 200
7.6.2. Ustna informacja zwrotna 201
7.7. Przechowywanie dokumentacji 202
7.8. Diagnoza grup szczególnych (niepełnosprawność, obca kultura/obcy język) 203
7.8.1. Bariera językowa 203
7.8.2. Bariera kulturowa 205
7.8.3. Modyfikacja procedury i niedostosowanie prób normalizacyjnych 206
8. Standardy etyczne w pomocy psychologicznej 213
8.1. Kwalifikacje do udzielania pomocy psychologicznej 214
8.1.1 Kontekst prawny 215
8.2. Pomoc psychologiczna a autonomia i integralność klienta 215
8.3. Zawarcie kontraktu na pomoc psychologiczną 217
8.4. Terapia dla rodzin lub grup 218
8.5. Terapia dla osób znajdujących się już pod opieką psychologa 219
8.6. Przerwanie terapii 220
8.7. Zakończenie terapii 220
9. Usługi psychologiczne na zlecenie strony trzeciej - problem dobrowolności, podmiotowości i poufności 223
9.1. Diagnoza psychologiczna w procesie ubiegania się o pracę 226
9.2. Prawnie wymagana ocena psychologiczna w celu określenia zdolności do wykonywania zawodu lub funkcji 227
9.3. Pobór do wojska 227
9.4. Usługa psychologiczna na zlecenie pracodawcy 228
9.5. Przymusowe badanie psychologiczne na zlecenie wymiaru sprawiedliwości 229
9.6. Dokumentacja psychologiczna w systemie oświaty 230
10. Przeciwdziałanie dyskryminacji w praktyce psychologicznej 233
10.1. Dyskryminacja - kontekst prawny 233
10.2. Przejawy dyskryminacji w praktyce psychologicznej 236
10.2.1. Odmowa świadczenia 236
10.2.2. Niezróżnicowane postrzeganie osób należących do mniejszości 241
10.2.3. Niedostosowanie świadczenia do specyficznych potrzeb osób należących do mniejszości 241
10.2.4. Nieuwzględnianie zagrożenia stereotypem 242
10.2.5. Przeżywanie negatywnych uczuć 244
10.3. Dyskryminacja wynikająca z ograniczeń kompe
ROZDZIAŁ 3 Z PUBLIKACJI PT. "ZAWÓD PSYCHOLOG" AUTOR DOROTA BEDNAREK. Niezależnie od charakteru i obszaru działalności wspólna dla psychologów jest szczególna natura więzi z podmiotem oddziaływań i wynikające z niej zobowiązania etyczne. Książka porządkuje wiedzę dotyczącą: - kontekstu prawnego wykonywania zawodu psychologa - obowiązujących zasad i standardów etycznych oraz sposobów ich realizacji. Psychologowie praktycy oraz studenci psychologii zyskają dzięki tej książce możliwość pogłębionego zrozumienia etycznego wymiaru pracy psychologa, a także odnajdą w niej wyczerpujący zbiór zasad do zastosowania w codziennej pracy.
Podziękowania 13
Wstęp 15
1. Zawód psychologa w świetle prawa 19
1.1. Prawna definicja zawodu psychologa 19
1.2. Psycholog jako zawód zaufania publicznego 20
1.2.1. Prawne koncepcje zawodu zaufania publicznego i zawodu regulowanego 20
1.2.2. Zawody zaufania publicznego w świadomości współczesnych Polaków 26
1.3. Samorząd zawodowy i inne organizacje zawodowe 27
1.3.1. Regulacje prawne i organizacje zawodowe psychologów w innych krajach 27
1.3.2. Sytuacja prawna innych zawodów zaufania publicznego w Polsce 30
1.3.3. Samorząd zawodowy psychologów w Polsce 33
1.3.4. Zrzeszenia psychologów w Polsce 33
1.3.5. Międzynarodowe zrzeszenia psychologów 36
1.4. Prawo do wykonywania zawodu psychologa 38
1.4.1. Prawo do wykonywania zawodu psychologa w zapisie ustawy 38
1.4.2. Faktyczne prawo do wykonywania zawodu psychologa 39
1.4.3. Konsekwencje niejasności prawnych w regulacji zawodu psychologa i losy ustawy 48
2. Odpowiedzialność w zawodzie psychologa 57
2.1. Rodzaje odpowiedzialności psychologów w praktyce zawodowej 57
2.1.1. Odpowiedzialność karna 57
2.1.2. Odpowiedzialność cywilna 59
2.1.3. Odpowiedzialność dyscyplinarna 60
2.2. Prawa klienta/pacjenta w kontekście odpowiedzialności zawodowej psychologa 66
3. Źródła zasad etycznych w zawodzie psychologa 71
3.1. Etyka filozoficzna a etyka stosowana 71
3.2. Kodeksy etyki różnych zawodów 75
3.3. Etyka zawodowa w zawodzie psychologa 77
3.3.1. Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 78
3.3.2. Zasady etyczne psychologa i kodeks postępowania Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego 80
3.4. Zasady etyczne a regulacje prawne 81
3.4.1. Konflikt zasad etycznych i przepisów prawa 82
3.4.2. Konflikt zasad etycznych i wymogów organizacji 82
3.4.3. Absolutny zakaz łamania praw człowieka 83
3.5. Kontrowersje wokół kodeksów etyki 83
3.6. Jak rozstrzygać wątpliwości etyczne? 85
4. Podstawowe zasady etyczne w pracy psychologa 89
4.1. Zasada A: Działanie dla dobra i nieszkodzenie 91
4.2. Zasada B: Wierność i odpowiedzialność 94
4.3. Zasada C: Uczciwość i prawość 115
4.4. Zasada D: Sprawiedliwość 117
4.5. Zasada E: Szacunek dla ludzkich praw i ludzkiej godności 118
5. Tajemnica zawodowa 125
5.1. Pojęcie tajemnicy zawodowej 125
5.2. Tajemnica w zawodzie psychologa - podstawy prawne 126
5.3. Jak długo obowiązuje tajemnica zawodowa? 127
5.4. Ograniczenia tajemnicy zawodowej w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia 128
5.5. Tajemnica zawodowa a obowiązki społeczne i prawne obywateli 130
5.5.1. Poufność w kontekście informacji o przestępstwach 130
5.5.2. Możliwość zwolnienia z tajemnicy zawodowej w procesie karnym 132
5.5.3. Obowiązek dochowania tajemnicy w sądowym postępowaniu cywilnym lub rodzinnym 134
5.5.4. Obszary wymagające dopracowania standardów: ofiary przemocy 135
5.6. Poufność w kontekście pacjentów z zaburzeniami psychicznymi 140
5.7. Zagrożenie poufności w kontekście terapii grupowej lub terapii par oraz w usługach na odległość 141
5.8. Ograniczenia poufności w usługach na zlecenie strony trzeciej 142
5.9. Tajemnica w pracy biegłego sądowego 142
5.10. Ujawnienie informacji w celach dydaktycznych 144
5.11. Ujawnienie informacji w celu uzyskania konsultacji 145
5.12. Ujawnienie informacji poufnej na życzenie klienta 145
5.13. Dokumentacja: poufność, czas i sposób przechowywania 146
5.13.1. Regulacje prawne związane z dokumentacją w Polsce 146
5.13.2. Dokumentacja medyczna i dokumentacja psychologiczna w kontekście świadczeń medycznych 156
5.13.3. Rodzaje dokumentacji psychologicznej i jej zabezpieczenie 158
5.13.4. Sposób przechowywania dokumentacji psychologicznej 165
5.13.5. Okres przechowywania dokumentacji psychologicznej 166
6. Świadoma zgoda na usługę psychologiczną 173
6.1. Prawo klienta do dobrowolnego i świadomego korzystania z usług psychologicznych 173
6.1.1. Zgoda na przetwarzanie danych osobowych 174
6.1.2. Zgoda na usługę psychologiczną osób z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych 174
6.1.3. Usługa psychologiczna bez zgody 175
6.2. Informacje niezbędne do podjęcia świadomej zgody 181
6.2.1. Rzetelna informacja o kwalifikacjach psychologa 182
6.2.2. Rzetelna informacja o metodzie pracy i jej alternatywach 182
6.2.3. Rzetelna informacja o poufności i jej ograniczeniach 183
6.2.4. Uzgodnienie celu, zakresu i sposobu realizacji usługi 183
6.2.5. Rzetelna informacja o prawach klienta 184
6.3. Uzgodnienie praktycznych aspektów usługi 186
6.3.1. Konflikt interesów i różnorodność ról 186
6.3.2. Odpłatność 186
6.3.3. Wymiar czasowy 187
7. Standardy etyczne w diagnozie psychologicznej 189
7.1. Opinia psychologiczna na podstawie badania diagnostycznego 189
7.2. Zasady ogólne etycznego postępowania diagnostycznego 190
7.3. Podmiotowe traktowanie klienta 190
7.3.1. Minimalizacja wtargnięcia 191
7.3.2. Diagnoza a badania naukowe 191
7.4. Zapewnienie optymalnego funkcjonowania klienta 192
7.5. Dobór narzędzi diagnostycznych 193
7.5.1. Odpowiedzialne rozróżnienie między diagnozą psychologiczną a badaniem testowym 193
7.5.2. Kontrowersje wokół technik projekcyjnych 195
7.5.3. Prawo do stosowania narzędzia diagnostycznego 196
7.5.4. Kwalifikacje użytkownika narzędzi diagnostycznych 198
7.6. Przedstawienie wniosków diagnostycznych 199
7.6.1. Pisemna opinia, orzeczenie, raport 200
7.6.2. Ustna informacja zwrotna 201
7.7. Przechowywanie dokumentacji 202
7.8. Diagnoza grup szczególnych (niepełnosprawność, obca kultura/obcy język) 203
7.8.1. Bariera językowa 203
7.8.2. Bariera kulturowa 205
7.8.3. Modyfikacja procedury i niedostosowanie prób normalizacyjnych 206
8. Standardy etyczne w pomocy psychologicznej 213
8.1. Kwalifikacje do udzielania pomocy psychologicznej 214
8.1.1 Kontekst prawny 215
8.2. Pomoc psychologiczna a autonomia i integralność klienta 215
8.3. Zawarcie kontraktu na pomoc psychologiczną 217
8.4. Terapia dla rodzin lub grup 218
8.5. Terapia dla osób znajdujących się już pod opieką psychologa 219
8.6. Przerwanie terapii 220
8.7. Zakończenie terapii 220
9. Usługi psychologiczne na zlecenie strony trzeciej - problem dobrowolności, podmiotowości i poufności 223
9.1. Diagnoza psychologiczna w procesie ubiegania się o pracę 226
9.2. Prawnie wymagana ocena psychologiczna w celu określenia zdolności do wykonywania zawodu lub funkcji 227
9.3. Pobór do wojska 227
9.4. Usługa psychologiczna na zlecenie pracodawcy 228
9.5. Przymusowe badanie psychologiczne na zlecenie wymiaru sprawiedliwości 229
9.6. Dokumentacja psychologiczna w systemie oświaty 230
10. Przeciwdziałanie dyskryminacji w praktyce psychologicznej 233
10.1. Dyskryminacja - kontekst prawny 233
10.2. Przejawy dyskryminacji w praktyce psychologicznej 236
10.2.1. Odmowa świadczenia 236
10.2.2. Niezróżnicowane postrzeganie osób należących do mniejszości 241
10.2.3. Niedostosowanie świadczenia do specyficznych potrzeb osób należących do mniejszości 241
10.2.4. Nieuwzględnianie zagrożenia stereotypem 242
10.2.5. Przeżywanie negatywnych uczuć 244
10.3. Dyskryminacja wynikająca z ograniczeń kompe