Agatha Christie – Biografia

Dame Agatha Mary Clarissa Christie, Lady Mallowan (z domu Miller), urodziła się 15 września 1890 roku w Torquay w hrabstwie Devon jako trzecie dziecko Clary i Fredericka Millerów. Pochodziła z zamożnej rodziny i w dużej mierze była kształcona w domu; od najmłodszych lat wyróżniała się miłością do książek i intensywnie czytała m.in. Edith Nesbit, Lewisa Carrolla i Charlesa Dickensa. W 1912 roku poznała Archibalda „Archie’ego” Christie, a w 1914 roku wyszła za niego za mąż. W czasie I wojny światowej pracowała jako pielęgniarka, a następnie jako technik farmacji (dyspenserka) w szpitalnej aptece, zdobywając praktyczną wiedzę o substancjach trujących, która stała się jednym z charakterystycznych elementów jej późniejszej twórczości. W 1919 roku urodziła jedyną córkę, Rosalind.

Początki kariery literackiej nie były łatwe i jej wczesne próby spotykały się z odrzuceniem wydawców, jednak przełom nastąpił po publikacji debiutanckiej powieści detektywistycznej „Tajemnicza historia w Styles” (1920), w której po raz pierwszy pojawił się Herkules Poirot. Kolejne książki, m.in. „Tajemniczy przeciwnik” (1922), ugruntowały jej pozycję jako autorki kryminałów klasycznych, cenionej za misterną konstrukcję intryg, fałszywe tropy i zaskakujące rozwiązania. Stworzyła dwie ikoniczne postacie detektywów: pedantycznego Belga Herkulesa Poirota oraz przenikliwą detektyw-amator, pannę Jane Marple, a jej twórczość zdominowała i współtworzyła tzw. „Golden Age of Detective Fiction”. Pisała także powieści obyczajowe pod pseudonimem Mary Westmacott.

W życiu osobistym przełomowym i szeroko komentowanym wydarzeniem było jej tajemnicze zniknięcie 3 grudnia 1926 roku, po śmierci matki i w okresie kryzysu małżeńskiego. Po 11 dniach odnaleziono ją w Harrogate w hotelu Swan Hydropathic (Old Swan), gdzie zameldowała się pod nazwiskiem kochanki męża; przyczyny zdarzenia pozostały niewyjaśnione i do dziś są przedmiotem spekulacji. Małżeństwo z Archibaldem zakończyło się rozwodem w 1928 roku. W tym samym czasie Christie podróżowała, m.in. na Bliski Wschód, gdzie poznała archeologa Maxa Mallowana; związała się z nim i pozostała z nim do końca życia, towarzysząc mu w wyprawach i wykopaliskach, co znalazło odbicie w części jej utworów.

W czasie II wojny światowej przeniosła się do Londynu i ponownie pracowała w przyszpitalnej aptece, kontynuując jednocześnie intensywną działalność pisarską. Jej dorobek obejmuje 66 powieści detektywistycznych i 14 zbiorów opowiadań, a także sztuki teatralne; szczególne miejsce zajmuje „The Mousetrap” („Pułapka na myszy”) – najdłużej wystawiana sztuka na świecie, grana w londyńskim West Endzie od 1952 roku. Wśród najbardziej znanych powieści znajdują się m.in. „Zabójstwo Rogera Ackroyda”, „Morderstwo w Orient Expressie”, „Śmierć na Nilu” oraz „I nie było już nikogo/Dziesięciu małych Murzynków” (1939). Wiele jej książek i opowiadań doczekało się licznych adaptacji filmowych, telewizyjnych, radiowych i teatralnych.

Agatha Christie jest uznawana za „królową kryminału” i jedną z najlepiej sprzedających się autorek wszech czasów: jej książki osiągnęły nakład ponad dwóch miliardów egzemplarzy, w tym około miliarda w języku angielskim i drugi miliard w przekładach (m.in. na 45 języków). Za wkład w literaturę otrzymała liczne wyróżnienia, w tym tytuł Damy Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego w 1971 roku oraz doktorat honoris causa Uniwersytetu w Exeter w 1961 roku. Zmarła 12 stycznia 1976 roku w wieku 85 lat z przyczyn naturalnych; rok później zmarł Max Mallowan i został pochowany obok niej. Jeszcze za życia przygotowała dwie powieści z Poirotem i Marple z zastrzeżeniem publikacji pośmiertnej, jako zamknięcie ich historii; „Kurtyna”, ostatnia zagadka Herkulesa Poirota, ukazała się po jej śmierci zgodnie z jej wolą.