Maya Angelou – Biografia

Maya Angelou (ur. 4 kwietnia 1928 w St. Louis, Missouri, zm. 28 maja 2014 w Winston-Salem, North Carolina), właściwie Marguerite Annie Johnson, była amerykańską poetką, pamiętnikarką, eseistką, aktorką i działaczką na rzecz praw obywatelskich. Opublikowała siedem tomów autobiografii, trzy książki esejów oraz liczne tomy poezji, a jej dorobek obejmował także sztuki teatralne, scenariusze filmowe i telewizyjne oraz działalność reżyserską i producencką. Otrzymała dziesiątki nagród i ponad 50 doktoratów honoris causa, a jej twórczość - często wykorzystywana w edukacji szkolnej i akademickiej - koncentrowała się na tematach rasizmu, tożsamości, rodziny i podróży, stanowiąc ważny głos w obronie kultury Black oraz doświadczeń kobiet.

Dzieciństwo spędziła częściowo w domu dziadków, a po rozpadzie małżeństwa rodziców (Bailey Johnson i Vivian Baxter) została wraz z bratem Baileyem Jr. wysłana do Stamps w Arkansas, gdzie wychowywała ją babka Annie Henderson. W wieku ośmiu lat, podczas pobytu u matki w St. Louis, została zgwałcona przez jej partnera; po ujawnieniu sprawy sprawca został skazany na krótko, a następnie zamordowany, co doprowadziło u Angelou do kilkuletniego milczenia. Do ponownego mówienia zachęciła ją nauczycielka i przyjaciółka rodziny, Mrs. Bertha Flowers, wprowadzając ją w świat literatury i poezji. W wieku 14 lat przeniosła się z rodziną do Oakland w Kalifornii, uczęszczała do California Labor School, a jako nastolatka została pierwszą czarnoskórą konduktorką tramwaju w San Francisco. W wieku 17 lat urodziła syna, Clyde’a, który później przyjął imię Guy Johnson.

W dorosłość wchodziła, podejmując liczne prace, m.in. jako kucharka, pracownica seksualna, artystka klubowa, tancerka i wokalistka. W 1951 poślubiła Tosh Angelos; w tym okresie kształciła się w tańcu nowoczesnym i afrykańskim, m.in. u Pearl Primus, oraz występowała na scenie. Po rozpadzie małżeństwa kontynuowała karierę estradową w San Francisco, a w połowie lat 50. przyjęła zawodowe nazwisko Maya Angelou. W latach 1954-1955 koncertowała w Europie z produkcją opery Porgy and Bess, a w 1957 nagrała album Miss Calypso i wystąpiła w projekcie związanym z filmem Calypso Heat Wave.

Pod koniec lat 50. przeniosła się do Nowego Jorku, gdzie związała się z Harlem Writers Guild i zaczęła publikować. Równolegle angażowała się w ruch praw obywatelskich: współpracowała z Martinem Luther King Jr., organizowała działania fundraisingowe na rzecz Southern Christian Leadership Conference, a także podejmowała aktywność polityczną w sprawach międzynarodowych. W 1961 wystąpiła w sztuce The Blacks, a następnie (związana z Vusumzi Make) wyjechała z synem do Kairu, gdzie pracowała w redakcji The Arab Observer. Później przeniosła się do Akry w Ghanie, działała w środowisku afroamerykańskich emigrantów, pracowała m.in. dla The African Review, Ghanaian Times i Radio Ghana oraz była administratorką na University of Ghana. Po powrocie do USA w połowie lat 60. zamierzała współtworzyć z Malcolmem X nową organizację, jednak jego śmierć przerwała te plany. W 1968, w roku zabójstwa Martina Luthera Kinga Jr. (w dniu jej 40. urodzin), napisała i zrealizowała dla National Educational Television cykl dokumentalny Blacks, Blues, Black!.

Przełomem literackim była publikacja pierwszej autobiografii I Know Why the Caged Bird Sings (1969), która przyniosła jej międzynarodowe uznanie i otworzyła cykl siedmiu tomów wspomnień. Kontynuowała go w kolejnych latach m.in. w Gather Together in My Name (1974), Singin' and Swingin' and Gettin' Merry Like Christmas (1976), The Heart of a Woman (1981), All God's Children Need Traveling Shoes (1986), A Song Flung Up to Heaven (2002) oraz Mom & Me & Mom (2013). Równolegle rozwijała twórczość poetycką; tom Just Give Me a Cool Drink of Water 'fore I Diiie (1971) był nominowany do Nagrody Pulitzera. W 1993 podczas inauguracji prezydentury Billa Clintona wyrecytowała wiersz „On the Pulse of Morning”, co uczyniło ją pierwszą poetką recytującą utwór inauguracyjny od czasu Roberta Frosta w 1961; nagranie przyniosło jej Grammy. Wśród jej prac eseistycznych i książek o charakterze refleksyjnym znalazły się m.in. Lessons in Living (1993) i Letter to My Daughter (2008), a także książki kulinarne Hallelujah! The Welcome Table (2004) oraz Great Food, All Day Long: Cook Splendidly, Eat Smart (2010).

Angelou odnosiła sukcesy również w filmie i teatrze. Jej scenariusz Georgia, Georgia (1972) był pierwszym wyprodukowanym scenariuszem filmowym autorstwa czarnoskórej kobiety. Jako aktorka otrzymała nominację do Tony za rolę w Look Away (1973), a w 1977 wystąpiła w miniserialu Roots. W 1996 zrealizowała film Down in the Delta, spełniając ambicję reżyserską w kinie fabularnym. W kolejnych dekadach prowadziła intensywną działalność wykładową i publicystyczną; od lat 90. odbywała liczne spotkania autorskie i wykłady, utrzymując wysoką aktywność także w późnym wieku.

W życiu osobistym była związana m.in. z Tosh Angelos oraz Paulem du Feu (małżeństwo zawarte w 1973, zakończone rozwodem w 1981); miała jednego syna, Guy Johnson. Choć nie ukończyła studiów, była powszechnie tytułowana „Dr. Angelou” ze względu na liczne wyróżnienia akademickie. W 1982 została pierwszą Reynolds Professor of American Studies na Wake Forest University w Winston-Salem, gdzie wykładała do 2011. W ostatnich latach życia, mimo pogarszającego się stanu zdrowia, pracowała nad kolejną książką. Zmarła 28 maja 2014 w wieku 86 lat, pozostawiając dorobek, który ugruntował jej pozycję jako jednej z najważniejszych postaci literatury afroamerykańskiej i kultury XX wieku.