Hans Christian Andersen – Biografia

Hans Christian Andersen (H.C. Andersen) był duńskim pisarzem i poetą, urodzonym 2 kwietnia 1805 roku w Odense, w najbiedniejszej dzielnicy miasta, jako syn szewca Hansa Andersena i niepiśmiennej praczki Anne Marie z domu Andersdatter. W dniu urodzenia został ochrzczony w domu z obawy o wysoką śmiertelność noworodków, a 15 kwietnia ochrzczono go w kościele św. Jana w Odense. W świat opowieści i baśni wprowadziła go babcia od strony ojca; spotykał się z nią w szpitalu psychiatrycznym, gdzie przebywał jego chory dziadek, a część zasłyszanych motywów powróci później w jego twórczości. Po śmierci ojca, który zmarł wskutek komplikacji zdrowotnych po udziale w wojnie napoleońskiej, oraz po ponownym małżeństwie matki (z Nielsem Gunersenem), Andersen we wrześniu 1819 roku wyjechał do Kopenhagi z zamiarem zostania aktorem.

W latach 1820-1821 uczęszczał do szkoły baletowej w Kopenhadze, próbował też gry w teatrze, lecz nie został przyjęty. Rozpoczynał jako śpiewak o wysokim sopranie, jednak po mutacji utracił głos. Dzięki wytrwałości oraz wsparciu Jonasa Collina otrzymał w 1822 stypendium królewskie, które umożliwiło mu dalszą naukę, a następnie studia; w 1828 został przyjęty na Uniwersytet w Kopenhadze. Debiutował w 1822 zbiorem utworów Młodzieńcze próby, wydanym pod pseudonimem William Christian Walter. W 1829 zadebiutował w teatrze jako autor sztuką Kjærlighed paa Nicolaj Taarn (Miłość na Wieży Mikołaja), a w tym samym roku opublikował uznawane za pierwsze ważne dzieło literackie Fodrejse fra Holmens Kanal til Østpynten af Amager i aarene 1828 og 1829. Pisał liczne sztuki teatralne, które nie zawsze spotykały się z uznaniem; krytycy często odrzucali je m.in. z powodu braków warsztatowych. Z czasem zdobył jednak rozpoznawalność także jako prozaik: do jego najbardziej znanych powieści należą Improvisatoren, O.T. oraz Kun en spillemand, a w dramaturgii przyniosła mu uznanie sztuka Mulatten (1840).

Największą sławę przyniosła mu jednak twórczość baśniopisarska. Pierwszy zbiór, Eventyr fortalte for Børn (Baśnie opowiedziane dla dzieci), ukazał się w 1835 roku, a kolejne tomy wydano w latach 1836 i 1837; następne zbiory publikował aż do 1872 roku. Choć początkowo nie traktował pisania dla dzieci jako najważniejszej części swojej działalności i podkreślał, że jego baśnie są „pudełkami”, w których dzieci widzą opakowanie, a dorośli mają zajrzeć do wnętrza, to właśnie one zapewniły mu międzynarodowy rozgłos. Wśród najbardziej znanych utworów wymienia się m.in. „Dziewczynkę z zapałkami”, „Brzydkie kaczątko”, „Małą Syrenkę” i „Nowe szaty cesarza”, a także „The Little Mermaid”, „The Ugly Duckling”, „The Nightingale” oraz „The Emperor’s New Clothes”. Baśnie Andersena, określane jako eventyr, przekraczają granice wieku i narodowości, łącząc perspektywę dziecka z przesłaniami czytelnymi również dla dojrzałych odbiorców; zostały przetłumaczone na ponad 80 języków, a według innego ujęcia na ponad 125 języków. Ilustratorami pierwszych i wielu kolejnych wydań byli Lorenz Frølich i Vilhelm Pedersen.

Stabilizację materialną przyniosły mu stypendia (w tym rządowe w późnych latach 30. XIX wieku), a jego ciekawość świata zaowocowała licznymi podróżami: zwiedził niemal całą Europę, a w latach 1831-1873 spędzał wiele czasu w podróży także poza nią; wrażenia utrwalał w książkach podróżniczych, m.in. En digters bazar, I Sverrig oraz I Spanien. Pozostawił również dzienniki i tysiące listów. W życiu osobistym cechowały go niepokój ducha, poczucie osamotnienia, nadmierna wrażliwość i skomplikowany charakter; obawiał się choroby psychicznej podobnej do tej, która dotknęła jego dziadka, miewał stany depresyjne i melancholiczne, a pod koniec życia chorował na gruźlicę. Utrzymywał liczne znajomości z wybitnymi twórcami, m.in. z Bertlem Thorvaldsenem, Adamem Oehlenschlagerem, Heibergiem, Lind, Bjornsonem, Karolem Dickensem oraz braćmi Grimm. W 1851 roku otrzymał tytuł profesora, a w 1874 tytuł radcy.

Andersen zmarł 4 sierpnia 1875 roku w Rolighed koło Kopenhagi. Jego dorobek obejmuje baśnie, powieści, poezję, sztuki teatralne, szkice i opowiadania, a także zapisy autobiograficzne. 2 kwietnia, w rocznicę jego urodzin, obchodzony jest na świecie Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci. Jego nazwisko stało się również symbolem literatury dziecięcej: w 1956 ustanowiono Medal im. H.C. Andersena oraz Listę Honorową im. H.C. Andersena, a jego opowieści inspirowały adaptacje teatralne, baletowe oraz filmowe.